Just Abolish Those Damn Schools!

60,000 (!) Hours

I've done the maths.

Six! Ty! Thou! Sand! Hours!

That's roughly how much time I've spent, directly and indirectly, going to school, studying, preparing for exams, travelling back and forth, living away from home as a student, and trying to remember what other people thought I ought to know.

Sixty thousand hours. That's about 2,500 days. Spread over 22 years, from the age of three to twenty-five.

Let that sink in.

And now, at 58, I find myself asking a rather uncomfortable question:

What could I have learned, discovered, built and experienced if I'd been allowed to decide for myself how to spend that time?

I'm certainly not against learning. Quite the opposite. I've probably never been as curious as I am today.

What I am against is a system that has hijacked learning, poured it into curricula, locked it behind four walls and then decided that you're only worth something if you give the right answers to questions somebody else came up with.

And I increasingly wonder why on earth we still consider that normal.

The Education Machine

Our current education system was largely shaped at a time when industrial society needed large numbers of people who turned up at fixed hours, followed instructions, knew their place and did what was expected of them.

And just look at how recognisable that logic still is today.

The bell tells you when to start. Someone else decides what you do. Someone else decides when you can stop. Someone else decides whether you've done well enough.

You learn to sit still, wait, obey, perform and constantly compare yourself with others.

We put children in an artificial environment for years, a pale imitation of reality. We take them out of the real world, only to desperately try to recreate it within four walls.

And then we start sticking labels on them: smart, not so smart, good at maths, bad at languages. Motivated. Unmotivated. Passed. Failed.

As if human development could be neatly sorted into little boxes.

What's remarkable is how the system constantly reproduces itself. People who have spent years functioning within it are trained to guide the next generation through that very same system.

And so the machine keeps running.

Because we hardly dare to consider the possibility that the basic premise itself might be wrong.

Tear It Down, Don't Reform It

And that's why I want to go a step further than the usual debates about education reform.

I don't want smaller classes. New educational standards. More modern curricula. Extra tablets. Or yet another pedagogical revolution that turns out to be nothing more than new packaging around the same old system.

I want us to dare to abolish the school as an institution…

The school. Yes, that one.

The very idea that children must spend most of their youth in a separate institution, following a predetermined schedule to absorb knowledge selected for them by other people.

Why couldn't learning become a natural part of life again?

Why shouldn't children be able to discover what interests them, guided by people with experience, expertise and enthusiasm?

Why shouldn't we use technology, particularly AI, to provide every child with personal guidance, while human mentors offer experience, empathy, practical support and genuine connection?

Perhaps what we need is a revolution in the way we think about learning itself.

And No, I Have Nothing Against Teachers

Just to be clear: I have nothing against teachers.

Almost my entire family works, or used to work, in education. Kindergarten teachers, schoolteachers, secondary-school teachers, headteachers, the whole bloody lot. I'm practically the only one who escaped. Although… apparently teaching is somewhere in my genes after all, because I seem to rather enjoy it myself: training people and giving advice. 😂

I've done plenty of that throughout my career… Sometimes even in French, back when my French was barely good enough to hold a decent conversation. That occasionally led to some rather hilarious situations. But, miraculously, people actually learned something.

Even today, I love sharing knowledge. I guide people, give advice and help them solve problems.

So I know from experience just how valuable it can be when someone explains something with enthusiasm, patience and at a level I can understand.

There are fantastic teachers. People who inspire young minds, recognise their talents and help them grow. The trouble is that they work within an enormous, outrageously expensive, bureaucratic industry that tells them what must be taught, when it must be taught and how the results must be assessed.

A good teacher deserves appreciation.

But a good teacher doesn't make a bad system good.

The Biggest Lie: First You Learn, Then You Live

I studied construction engineering and computer science. And yet, after all those years of education, I barely knew what I actually wanted to do. I'd accumulated theoretical knowledge, passed exams and earned diplomas.

But what did I want to do with my professional life? Not a clue.

When I applied for my first job, I said something along these lines:

"I don't actually know much, but I learn quickly, I want to work abroad, and I love learning. So go ahead and hire me."

And that's when the real learning finally began. How computers actually worked. How software was developed in practice. How construction projects came together. How to solve problems when reality stubbornly refuses to follow the theory.

Of course, my education had given me a theoretical foundation. But I only truly learned the profession when I started doing it.

And that makes me question one of the most deeply ingrained assumptions of our education system.

The idea that you have to spend years learning before you can start living in the real world.

Why couldn't real life be the learning environment right from the start?

Curiosity as the Common Thread

When I look back on my life today, I don't see a neatly mapped-out career.

What I see is curiosity.

I build musical instruments, experiment with technology, home automation, drones and AI, provide advice and consultancy, and help people solve problems.

Sometimes an interest develops over many years. Sometimes I discover something new and throw myself into it wholeheartedly.

And the remarkable thing is that learning hardly feels like an effort when something genuinely interests me.

I don't have to force myself to spend hours working on a problem. Sometimes I have to force myself to stop.

Because I want to understand how something works. Because I want to make something. Because I want to solve a problem.

Because I'm curious.

That's a fundamentally different motivation from learning something because there's an exam next week.

And yet we've built an entire education system around that second kind of motivation.

The Knowledge Fades. The Conditioning Remains.

How much of what you learned at school do you actually remember today?

How many formulas? How many dates? How many definitions? How many facts you once had to memorise just to scrape a passing grade?

Of course, some knowledge sticks.

But I suspect something else stays with us much more deeply.

The conditioning.

The idea that someone else knows better what you should learn. That you need permission. That making mistakes is dangerous. That you're constantly being judged. That there's only one correct path.

And perhaps even worse: the idea that learning must necessarily involve effort, discipline and forcing yourself to do things you don't want to do.

Don't get me wrong. Even when you're passionate about something, you run into difficulties. You have to persevere, practise, start again and sometimes grit your teeth.

But it feels different when you've chosen for yourself what you're putting that effort into.

Then perseverance is no longer obedience. It becomes an expression of your own desire to achieve something.

And sometimes you notice that solutions almost seem to present themselves. Through experience, intuition, connections that suddenly become clear.

Not because someone told you which chapter you had to study today.

But because your mind is genuinely engaged with something.

How Free Are My Own Thoughts?

I've considered myself a free thinker for a very long time. With a bit of an anarchist streak, even. Someone who likes asking questions, challenging established beliefs and refusing to accept something as true simply because an authority says so.

And yet, over time, I've come to a rather uncomfortable realisation.

Even when you believe you're thinking independently, you can still be trapped in patterns of thought you never consciously chose.

Until a few extraordinary, consciousness-expanding experiences around my fiftieth birthday confronted me with just how many deeply ingrained thought patterns were still lurking inside my head.

As if I could suddenly observe my own thoughts from the outside.

That was quite confronting.

How much of what I took for granted was genuinely the result of my own thinking?

And how much had I simply absorbed?

From my parents. My surroundings. Society. My education.

It makes me suspect that one of the most important tasks in a human life isn't necessarily to keep accumulating more and more knowledge.

Perhaps it's mainly about discovering everything you need to unlearn.

Why Do We Teach Children About the World by Taking Them Out of It?

As a child, I was fascinated by aeroplanes and pilots. I wanted to understand how those machines could fly. How a cockpit worked. What a pilot needed to know and be able to do.

Just imagine if someone had taken that interest seriously.

Imagine if, as a teenager, I'd been able to visit an airport regularly. Talk to pilots and technicians. See aircraft up close. Perhaps even observe or help with some simple practical tasks.

How much physics, mathematics, engineering and English might I have learned along the way?

Because I needed those subjects to understand something that genuinely fascinated me.

The same goes for music and instruments.

I was always tinkering and experimenting. Today I build my own musical instruments. Absolutely love it.

What if, as a child, I'd had access to workshops where people made instruments? Where I could work with wood, explore sounds and learn from experienced craftspeople?

Perhaps I would have made different choices. Perhaps not.

But at least I would have had the opportunity to find out.

And that's exactly what I wish for children today.

Not a theoretical introduction to the world, organised according to a curriculum.

But the world itself.

The Real World Is the Best Learning Environment

And yes, young children also need guidance, safety and social contact. But why should those things only be possible in a building full of people their own age?

In the real world, people of different ages constantly live alongside one another. They learn from each other, help each other and pass on their experiences. Why have we decided that children must first spend years in a separate miniature society before they're allowed to participate in the real one?

Why do we make children spend twenty years practising for life when they're already right in the middle of it?

Or could this actually be about something else entirely? About control?

The structure certainly makes you wonder: children answer to teachers, teachers answer to school management, and school management answers to an even higher authority.

A neat little pyramid in which everyone knows their place and is accountable to whoever stands above them.

A hierarchy that's remarkably easy to control, from the very top all the way down to the bottom.

Did that structure simply evolve by chance? Or has it survived so stubbornly because it's particularly well suited to organising people, directing them and keeping them within predetermined boundaries?

And where does the child stand in that pyramid? Right at the bottom. The very person the whole thing is supposed to revolve around.

Not Compulsory Schooling, but Compulsory Discovery

My wife and I consciously decided not to have children. Not because we don't care about children, but precisely because of our deep concern about the world they would have to grow up in and the future awaiting them.

Perhaps that choice also gives us a different perspective. From a certain distance, with a bird's-eye view, we may be better able to see just how absurd some of our unquestioned assumptions have become.

As a parent, you're right in the middle of the system. You get swept along in the daily routine of school hours, homework, exams, expectations and obligations. You barely have the breathing space to fundamentally question the whole thing.

We're on the outside. Not necessarily any wiser, but perhaps with a freer perspective.

I'm not advocating a society in which children are simply left to fend for themselves.

Quite the opposite.

I want every child to have access to a rich network of opportunities. Workshops, businesses, nature reserves, laboratories, farms, hospitals, studios, cultural institutions…

The real world, in other words, with all its possibilities, challenges and people willing to share their knowledge and experience.

Not child labour, where cheap little hands increase some business owner's profits. No production targets, no compulsory performance and no economic exploitation.

But the opportunity to get involved on their own initiative, discover responsibility and experience how the world actually works.

And as far as I'm concerned, access to those opportunities could even be made compulsory. For organisations and for individuals. Not an obligation to absorb predetermined subject matter, but an obligation to make it possible to explore the world.

A kind of societal duty of discovery.

A child doesn't need to know at ten what they want to become later in life. They should be free to explore ten different paths. Twenty, if they feel like it.

Perhaps they'll never become a pilot, doctor or engineer. Perhaps they'll become an artist, a caregiver, an inventor or someone who helps others when life gets difficult.

Who gets to decide what constitutes a useful contribution to society?

And why should that contribution necessarily have to be measured in money?

Who Decides When You're Actually Good at Something?

Here's another sacred cow: the diploma.

We've built a society in which a piece of paper often carries more weight than what someone can actually do.

I propose something different.

Let competence be assessed by people who genuinely know the profession. In the workplace.

Want to become a pilot? Then experienced pilots guide you until you've developed sufficient knowledge, understanding and practical skills. And those same pilots assess your abilities. Of course there must be safety standards and practical tests. Flying an aircraft isn't a video game.

But why must the path to competence necessarily involve years of following a predetermined training programme?

Why shouldn't you be able to demonstrate what you can do as soon as you're ready?

And why should we force someone who's already excellent at their profession to spend years accumulating knowledge that has little to do with their interests?

Learning isn't a competition in which everyone has to clear the same bar at the same moment.

It's a personal process. One person learns something in three weeks, another needs three years. And perhaps that second person is absolutely brilliant in a completely different field.

Who ever decided we should measure everyone by the same yardstick?

Finland, PISA and the Absurdity of Measurement

Take Finland, for example.

Within the existing school system, they've long experimented with less emphasis on constant standardised testing, greater trust in teachers and a different educational approach.

For years, Finland achieved excellent results in international education comparisons. Those results have since declined considerably, but the country remains an interesting example of how differently education can be approached.

And yet something still bothers me.

How do we actually measure whether education is successful?

Through PISA tests. Mathematics, reading, science. All valuable skills, no argument there.

But what don't we measure?

Whether someone is happy. Whether they've discovered their talents. Whether they dare to think independently. Whether they can build something. Whether they know how to deal with adversity. Whether they've found their passion. Whether they have the courage to throw an established belief completely overboard.

We mainly measure what we've already decided is important.

And then we use those results to prove that our education system works.

A magnificent piece of circular reasoning. We make up the rules, keep score ourselves and then congratulate ourselves on the result.

But does that bring us even one step closer to understanding what a human being actually needs in order to develop?

AI Can Liberate Education. Or Perfect the Indoctrination.

The next technological revolution is coming. AI, robotics, automation.

For the first time, we have technology capable of providing personalised guidance on an unprecedented scale.

Imagine a child who's fascinated by astronomy. A personal AI mentor helps them investigate questions, devise experiments and connect with people who actually work in that field.

Tomorrow the child wants to know how a drone flies. Fine. AI helps, a technician provides guidance, and the child gets to work.

The day after tomorrow, they discover music… That's fine too.

The AI understands the child's interests and learning journey, but doesn't decide which direction they should take. Human mentors provide additional guidance, correct mistakes, contribute experience and empathy, and make sure technology doesn't become yet another authority.

Because, of course, there's a danger here too.

If we simply use AI to push children through the same curriculum more efficiently, we haven't solved a damn thing.

We've merely given the indoctrination machine a more powerful engine.

Technology should serve humanity. Not the other way around.

And What if One Day Nobody Has to Work Anymore?

Our entire education model still starts from an economic necessity: eventually, you'll have to work to earn a living.

But what if that necessity disappears?

I expect AI and robotics will eventually be able to provide a large proportion of our basic material needs. And at very low cost. Food, housing, manufacturing, transport, all kinds of services.

Of course, that won't happen automatically. Technology could just as easily lead to an unprecedented concentration of power and wealth.

Who owns the robots? Who controls the infrastructure? Who decides who gets access to the benefits?

Those are crucial questions for society.

But suppose we actually use that technology to free people from the obligation to earn their right to exist.

Why would we still educate children to spend forty years doing a job they might not even enjoy?

Why wouldn't we help them discover, from an early age, what they actually want to do with their lives?

Perhaps someone wants to make music. Perhaps care for others. Perhaps philosophise, invent, travel, explore or simply spend some time producing absolutely nothing.

Why must there always be an economic justification for that?

Surely a human being is worth more than their economic usefulness?

Society as a Learning Environment

Of course, I can already hear the objections.

What about children who don't receive proper support at home? What about abuse? Unequal opportunities? Children who don't seem interested in anything?

All perfectly valid questions.

I'm not claiming to have a fully worked-out alternative ready to roll out.

But why do we automatically assume that a gigantic government structure is the only way to address those problems?

In my vision, society itself once again takes much greater responsibility for children's development.

Parents play their part. Skilled professionals share their knowledge. People who enjoy mentoring are given the opportunity to do so. Communities organise access to workshops, activities and experiences.

Not everyone has to become a full-time mentor. Perhaps you guide one child for a few hours a week. Perhaps you introduce young people to your profession. Perhaps you teach someone how to build a musical instrument.

And while you're doing that, you're learning too. You have to organise your knowledge, learn to communicate, listen and develop patience.

Learning works both ways.

A small coordinating structure can ensure that children have access to opportunities, even when their parents can't provide them.

There must be people who identify problems, mediate and intervene when children are neglected or exploited. In serious cases, legal protection remains essential.

But that doesn't mean the government needs to decide which chapters a child should know by the age of twelve.

The community should protect children and offer them opportunities. Not administrate their curiosity.

No, I Don't Claim to Have All the Answers

I know my proposal has quite a few holes in it.

How do you organise this on a large scale? How do you prevent children from wealthy families from having far more opportunities? How do you guarantee safety? How do you support people who need additional help? How do you prevent businesses from exploiting children as cheap labour after all?

Those questions deserve serious consideration.

And there are probably people who could come up with much better answers than I can.

But that's no reason to keep treating the current system as something inevitable.

The remarkable thing is that whenever someone proposes a radical alternative, we immediately demand that every conceivable problem be solved in advance.

Yet with the existing system, we apparently accept the same shortcomings generation after generation. All in the name of "realism".

I call it criminal intellectual laziness.

I no longer believe in endless reform. Not another curriculum, another subject, another set of educational targets or yet another minister determined to leave their mark on education.

You can keep patching up an old machine until not a single original component remains. But if the underlying premise is wrong, it's still the wrong machine.

Then you have to dare to tear it down.

Not the people. Not the knowledge. Not the curiosity. Not the valuable relationships.

But the institution that has declared itself indispensable.

And What if We Simply Stopped Tomorrow?

I look back on my 60,000 hours of education and wonder how much of that time was genuinely necessary.

Of course, some of those hours were valuable. Of course I learned things. Met people. Had experiences.

But for heaven's sake, surely you don't need to spend more than twenty years in a school system for that?

What really occupies my mind is how much I could have discovered if I'd been allowed to spend that time differently.

How many professions I could have explored. How many things I could have built. How many mistakes I could have made. How much sooner I could have discovered what genuinely suited me.

And above all: how much less I would have had to unlearn later.

I'm 58. I'm still curious. I experiment, learn, build, change my mind and constantly discover new interests.

Perhaps that's what learning is really all about.

Not filling someone's head with answers to questions they never asked.

But keeping alive the urge to ask questions for yourself.

So perhaps we should stop asking how we can improve our schools.

Perhaps it's finally time to dare to ask the far more uncomfortable question:

What would happen if, tomorrow, we collectively decided to stop sending our children to school and instead built a world together where they could finally truly learn?

And perhaps even more importantly:

What exactly are we so afraid of?

60.000 (!) uur

Ik heb het uitgeteld.

Zes! Tig! Duizend! Uren!

Dat is grofweg de tijd die ik rechtstreeks en onrechtstreeks heb besteed aan schoollopen, studeren, examens voorbereiden, me verplaatsen, op kot zitten en proberen te onthouden wat anderen vonden dat ik moest weten.

Zestigduizend uur. Dat is zo'n 2.500 dagen. Uitgesmeerd over 22 jaar, van mijn derde tot mijn vijfentwintigste.

Laat dat even bezinken.

En dan stel ik mezelf, vandaag op mijn 58ste, een bijzonder ongemakkelijke vraag:

Wat had ik allemaal kunnen leren, ontdekken, bouwen en beleven als ik die tijd zelf had mogen invullen?

Ik ben echt niet tegen leren. Integendeel. Ik ben waarschijnlijk nooit zo nieuwsgierig geweest als vandaag.

Ik ben echter wél tegen een systeem dat leren heeft gekaapt, het in leerplannen heeft gegoten, het heeft opgesloten tussen vier muren en vervolgens heeft beslist dat je pas iets waard bent wanneer je de juiste antwoorden geeft op vragen die iemand anders heeft bedacht.

En ik vraag me steeds vaker af waarom we dat eigenlijk nog normaal vinden.

De onderwijsmachine

Ons huidige onderwijssysteem is in belangrijke mate gevormd in een tijd waarin de industriële samenleving behoefte had aan grote aantallen mensen die op vaste uren verschenen, instructies opvolgden, hun plaats kenden en deden wat van hen werd verwacht.

En kijk eens hoe herkenbaar die logica vandaag nog altijd is.

De bel bepaalt wanneer je begint. Een ander bepaalt wat je doet. Een ander bepaalt wanneer je mag stoppen. Een ander bepaalt of je het goed genoeg hebt gedaan.

Je leert stilzitten, wachten, gehoorzamen, presteren en jezelf voortdurend vergelijken met anderen.

We stoppen kinderen jarenlang in een kunstmatige omgeving, een flauw afkooksel van de werkelijkheid. We halen hen weg uit de echte wereld om die vervolgens binnen vier muren krampachtig te proberen nabootsen.

En vervolgens plakken we etiketten: slim, minder slim, sterk in wiskunde, zwak in taal. Gemotiveerd. Ongemotiveerd. Geslaagd. Gezakt.

Alsof de ontwikkeling van een mens netjes in vakjes past.

Het merkwaardige is dat het systeem zichzelf ook voortdurend reproduceert. Mensen die er jarenlang in hebben gefunctioneerd, worden opgeleid om de volgende generatie door precies datzelfde systeem te begeleiden.

En zo blijft de machine draaien.

Omdat we nauwelijks nog durven nadenken over de mogelijkheid dat het uitgangspunt zelf verkeerd is.

Slopen, niet hervormen

En daarom ga ik een stap verder dan de gebruikelijke discussies over onderwijshervormingen.

Ik wil geen kleinere klassen. Geen nieuwe eindtermen. Geen modernere leerplannen. Geen extra tablets. Geen zoveelste pedagogische revolutie die uiteindelijk gewoon een nieuwe verpakking rond hetzelfde oude systeem blijkt.

Ik wil dat we de school als instituut durven afschaffen…

De school. Ja, die.

Het idee dat kinderen gedurende het grootste deel van hun jeugd verplicht in een afzonderlijke instelling moeten verblijven om daar volgens een vooraf bepaald schema kennis te verzamelen die anderen voor hen hebben geselecteerd.

Waarom zou leren niet opnieuw een natuurlijk onderdeel van het leven kunnen worden?

Waarom zouden kinderen niet kunnen ontdekken waar hun belangstelling ligt, begeleid door mensen met ervaring, vakkennis en enthousiasme?

Waarom zouden we technologie, en vooral AI, niet inzetten om ieder kind persoonlijke begeleiding te bieden, terwijl menselijke mentoren zorgen voor ervaring, empathie, praktische ondersteuning en verbinding?

Misschien hebben we een revolutie nodig in ons denken over wat leren eigenlijk is.

En nee, ik heb geen probleem met leerkrachten

Voor alle duidelijkheid: ik heb niets tegen leerkrachten.

Bijna mijn hele familie zit of zat in het onderwijs. Kleuterleidsters, leerkrachten, regenten, schooldirecteurs, de hele reutemeteut. Ik ben zowat de enige die eraan ontsnapt is. Alhoewel… blijkbaar zit dat onderwijzen toch ergens in mijn genen, want ik doe het blijkbaar erg graag: mensen opleiden en advies geven. 😂

Heb ik zelf ook heel wat gedaan doorheen heel mijn loopbaan… Soms zelfs in het Frans, terwijl mijn Frans destijds nauwelijks voldoende was om een fatsoenlijke conversatie te voeren. Dat leverde af en toe behoorlijk hilarische situaties op. Maar wonder boven wonder werd er ook nog iets geleerd.

Ook vandaag geef ik graag kennis door. Ik begeleid mensen, geef advies en help hen om problemen op te lossen.

Ik weet dus uit ervaring hoe waardevol het kan zijn wanneer iemand met enthousiasme, geduld en op mijn niveau iets uitlegt.

Er zijn fantastische leerkrachten. Mensen die jongeren inspireren, hun talenten zien en hen helpen groeien. Alleen werken ze binnen een gigantische, peperdure, bureaucratische industrie die hen voorschrijft wat er geleerd moet worden, wanneer dat moet gebeuren en hoe het resultaat beoordeeld wordt.

Een goede leerkracht verdient waardering.

Maar een goede leerkracht maakt een slecht systeem nog niet goed.

De grootste leugen: je moet eerst leren om later te leven

Ik heb bouwkunde én informatica gestudeerd. En toch wist ik na al die jaren onderwijs nauwelijks wat ik werkelijk wilde doen. Ik had theoretische kennis verzameld, examens afgelegd en diploma's behaald.

Maar wat ik met mijn professionele leven wilde aanvangen? Geen idee.

Toen ik bij mijn eerste werkgever solliciteerde, zei ik ongeveer het volgende:

'Ik ken eigenlijk niks, maar ik leer snel, wil naar het buitenland en ik leer graag. Dus neem me maar aan.'

En daar begon pas het échte leren. Hoe computers werkelijk functioneerden. Hoe software in de praktijk ontwikkeld werd. Hoe bouwprojecten tot stand kwamen. Hoe je problemen oplost wanneer de werkelijkheid zich niet netjes aan de theorie houdt.

Natuurlijk had mijn opleiding me theoretische bagage meegegeven. Maar het vak leerde ik pas echt kennen toen ik ermee aan de slag ging.

En dat doet me twijfelen aan een van de meest vanzelfsprekende uitgangspunten van ons onderwijs.

Het idee dat je eerst jarenlang moet leren voordat je aan het echte leven kunt beginnen.

Waarom zou het echte leven niet vanaf het begin de leeromgeving kunnen zijn?

Nieuwsgierigheid als rode draad

Als ik vandaag terugkijk op mijn leven, zie ik geen mooi uitgestippelde carrière.

Ik zie vooral nieuwsgierigheid.

Ik bouw muziekinstrumenten, experimenteer met technologie, domotica, drones en AI, geef advies en consultancy en begeleid mensen bij het oplossen van problemen.

Soms verdiept een belangstelling zich jarenlang. Soms ontdek ik iets nieuws en duik ik daar met volle overgave in.

En het merkwaardige is dat leren me vandaag nauwelijks moeite kost wanneer iets me werkelijk interesseert.

Ik moet mezelf niet verplichten om urenlang met een probleem bezig te zijn. Ik moet mezelf soms verplichten om ermee te stoppen.

Omdat ik wil begrijpen hoe iets werkt. Omdat ik iets wil maken. Omdat ik een probleem wil oplossen.

Omdat ik nieuwsgierig ben.

Dat is een fundamenteel andere motivatie dan leren omdat er volgende week een examen op het programma staat.

En toch hebben we een heel onderwijssysteem gebouwd rond die tweede vorm van motivatie.

De kennis verdwijnt. De conditionering blijft.

Hoeveel van wat je op school hebt geleerd, herinner je je vandaag nog?

Hoeveel formules? Hoeveel jaartallen? Hoeveel definities? Hoeveel feiten die je ooit uit het hoofd moest kennen om vervolgens een voldoende te halen?

Natuurlijk blijft er kennis hangen.

Maar ik vermoed dat er iets anders veel dieper blijft zitten.

De conditionering.

Het idee dat iemand anders beter weet wat jij moet leren. Dat je toestemming nodig hebt. Dat fouten maken gevaarlijk is. Dat je voortdurend beoordeeld wordt. Dat er één juiste weg bestaat.

En misschien nog erger: dat leren noodzakelijk gepaard moet gaan met inspanning, discipline en het overwinnen van tegenzin.

Begrijp me niet verkeerd. Ook wanneer je ergens gepassioneerd mee bezig bent, kom je moeilijkheden tegen. Je moet doorzetten, oefenen, opnieuw beginnen en soms behoorlijk op je tanden bijten.

Maar dat voelt anders wanneer je zelf hebt gekozen waarvoor je die inspanning levert.

Dan wordt doorzetten geen gehoorzaamheid, maar een uitdrukking van je eigen verlangen om iets te bereiken.

En soms merk je dat oplossingen zich bijna vanzelf aandienen. Door ervaring, intuïtie, verbanden die plots zichtbaar worden.

Niet omdat iemand je heeft verteld welk hoofdstuk je vandaag moet bestuderen.

Maar omdat je hoofd werkelijk met iets bezig is.

Hoe vrij zijn mijn eigen gedachten?

Ik beschouw mezelf al heel lang als een vrijdenker. Met een anarchistisch kantje zelfs. Iemand die graag vragen stelt, gevestigde overtuigingen onderzoekt en niet zomaar aanneemt dat iets waar is omdat een autoriteit het beweert.

En toch ben ik gaandeweg tot een ongemakkelijke ontdekking gekomen.

Zelfs wanneer je denkt dat je zelfstandig nadenkt, kun je nog gevangen zitten in denkpatronen die je nooit bewust hebt gekozen.

Tot enkele bijzondere, bewustzijnsverruimende ervaringen rond mijn vijftigste me confronteerden met hoeveel ingesleten denkpatronen er zelfs in míjn hoofd nog zaten.

Alsof ik plots van buitenaf naar mijn eigen gedachten kon kijken.

Dat was behoorlijk confronterend.

Hoeveel van wat ik als vanzelfsprekend beschouwde, was werkelijk het resultaat van mijn eigen denken?

En hoeveel had ik simpelweg overgenomen?

Van mijn ouders. Mijn omgeving. De samenleving. Mijn opleiding.

Dat doet me vermoeden dat een van de belangrijkste opdrachten in een mensenleven niet noodzakelijk bestaat uit steeds meer kennis verzamelen.

Misschien bestaat ze er vooral uit om te ontdekken wat je allemaal moet afleren.

Waarom leren we kinderen de wereld kennen door ze eruit weg te halen?

Als kind was ik gefascineerd door vliegtuigen en piloten. Ik wilde begrijpen hoe zo'n toestel kon vliegen. Hoe een cockpit werkte. Wat een piloot allemaal moest weten en kunnen.

Stel je eens voor dat iemand die belangstelling serieus had genomen.

Dat ik als tiener regelmatig naar een luchthaven had kunnen gaan. Met piloten en technici had kunnen praten. Vliegtuigen van dichtbij had kunnen bekijken. Misschien zelfs eenvoudige werkzaamheden had mogen volgen of uitvoeren.

Hoeveel natuurkunde, wiskunde, techniek en Engels zou ik onderweg niet hebben geleerd?

Omdat ik die vakken nodig had om iets te begrijpen wat me werkelijk fascineerde.

Hetzelfde met muziek en instrumenten.

Ik was altijd al aan het knutselen en experimenteren. Vandaag bouw ik zelf muziekinstrumenten. Heerlijk.

Wat als ik als kind toegang had gehad tot ateliers waar mensen instrumenten maakten? Waar ik hout kon bewerken, klanken kon onderzoeken en van ervaren vakmensen kon leren?

Misschien had ik andere keuzes gemaakt. Misschien ook niet.

Maar ik had tenminste de mogelijkheid gehad om dat te ontdekken.

En dat is precies wat ik kinderen van nu gun.

Geen theoretische kennismaking met de wereld, georganiseerd volgens een leerplan.

Maar de wereld zelf.

De echte wereld is de beste leeromgeving

En ja, ook jonge kinderen hebben begeleiding, veiligheid en sociale contacten nodig. Maar waarom zouden die uitsluitend kunnen ontstaan in een gebouw vol leeftijdsgenoten?

In de echte wereld leven mensen van verschillende leeftijden voortdurend samen. Ze leren van elkaar, helpen elkaar en geven ervaringen door. Waarom hebben we besloten dat kinderen eerst jarenlang in een afzonderlijke miniatuurmaatschappij moeten verblijven voordat ze aan die werkelijkheid mogen deelnemen?

Waarom laten we kinderen wel twintig jaar oefenen voor het leven, terwijl ze er al middenin staan?

Of draait het misschien om iets helemaal anders? Om controle?

De structuur doet het vermoeden: kinderen onder de leerkracht, leerkrachten onder de directie, directies onder een nog hogere autoriteit.

Een keurige piramide waarin iedereen zijn plaats kent en verantwoording aflegt aan degene boven hem.

Een hiërarchie die zich bijzonder gemakkelijk laat controleren, van helemaal bovenaan tot helemaal onderaan.

Is dat toevallig zo gegroeid? Of is die structuur vooral zo hardnekkig omdat ze bijzonder geschikt is om mensen te organiseren, te sturen en binnen vooraf bepaalde grenzen te houden?

En waar staat het kind in die piramide? Helemaal onderaan. Precies degene om wie het allemaal zou moeten draaien.

Geen leerplicht, maar ontdekkingsplicht

Mijn echtgenote en ik hebben er bewust voor gekozen om geen kinderen te krijgen. Niet omdat kinderen ons onverschillig laten, maar juist vanuit een diepe bezorgdheid over de wereld waarin ze zouden moeten opgroeien en de toekomst die hen te wachten staat.

Misschien geeft die keuze ons ook een ander perspectief. Vanop een zekere afstand, met een helikopterzicht, kunnen we mogelijk scherper zien hoe absurd sommige vanzelfsprekendheden zijn geworden.

Als ouder zit je midden in het systeem. Je wordt meegezogen in het dagelijkse ritme van schooluren, huiswerk, examens, verwachtingen en verplichtingen. Je hebt nauwelijks de ruimte om het geheel nog fundamenteel in vraag te stellen.

Wij staan erbuiten. Niet noodzakelijk met meer wijsheid, maar misschien wel met een vrijere blik.

Ik pleit niet voor een samenleving waarin kinderen aan hun lot worden overgelaten.

Integendeel.

Ik wil dat ieder kind toegang krijgt tot een rijk netwerk van mogelijkheden. Werkplaatsen, bedrijven, natuurgebieden, laboratoria, boerderijen, ziekenhuizen, ateliers, culturele instellingen...

De echte wereld dus, met al haar mogelijkheden, uitdagingen en mensen die hun kennis en ervaring willen delen.

Geen kinderarbeid waarbij goedkope handjes de winst van een ondernemer verhogen. Geen productiedoelen, geen verplichte prestaties en geen economische uitbuiting.

Wel de mogelijkheid om op eigen initiatief mee te werken, verantwoordelijkheid te ontdekken en te ervaren hoe de wereld werkelijk functioneert.

En die toegang mag wat mij betreft zelfs verplicht zijn. Voor organisaties en voor het individu. Niet de verplichting om vooraf vastgelegde leerstof te verwerken, maar de verplichting om de wereld te kunnen verkennen.

Een soort maatschappelijke ontdekkingsplicht.

Een kind hoeft niet op zijn tiende te weten wat het later wil worden. Het mag tien verschillende richtingen uitproberen. Twintig, als het daar zin in heeft.

Misschien wordt het nooit piloot, dokter of ingenieur. Misschien wordt het kunstenaar, verzorger, uitvinder of iemand die anderen helpt wanneer het leven even tegenzit.

Wie bepaalt eigenlijk wat een nuttige bijdrage aan de samenleving is?

En waarom zou die bijdrage noodzakelijk in geld uitgedrukt moeten worden?

Wie bepaalt eigenlijk wanneer je iets kunt?

Nog zo'n heilig huisje: het diploma.

We hebben een samenleving gebouwd waarin een stukje papier vaak zwaarder weegt dan wat iemand daadwerkelijk kan.

Ik stel iets anders voor.

Laat bekwaamheid beoordelen door mensen die het vak beheersen. Op de werkvloer.

Wil je piloot worden? Dan begeleiden ervaren piloten je totdat je voldoende kennis, inzicht en praktische vaardigheden hebt opgebouwd. Beoordeeld door diezelfde piloten. Natuurlijk bestaan er veiligheidsnormen en praktische proeven. Een vliegtuig besturen is geen computerspelletje.

Maar waarom moet de weg naar bekwaamheid noodzakelijk verlopen via een jarenlang, vooraf vastgelegd opleidingstraject?

Waarom zou je niet kunnen aantonen wat je kunt zodra je er klaar voor bent?

En waarom zouden we iemand die uitstekend functioneert in een vakgebied verplichten nog jarenlang kennis te verzamelen die nauwelijks verband houdt met zijn interesses?

Leren is geen wedstrijd waarin iedereen op hetzelfde moment over dezelfde lat moet springen.

Het is een persoonlijk proces. De ene mens leert iets in drie weken, de andere heeft drie jaar nodig. En misschien is die laatste ondertussen op een heel ander terrein briljant.

Wie heeft ooit beslist dat we dat allemaal met dezelfde meetlat moeten beoordelen?

Finland, PISA en de absurditeit van meten

Kijk bijvoorbeeld naar Finland.

Daar heeft men binnen het bestaande schoolsysteem al langer geëxperimenteerd met minder nadruk op voortdurende gestandaardiseerde toetsen, meer vertrouwen in leerkrachten en een andere pedagogische aanpak.

Finland behaalde jarenlang uitstekende resultaten in internationale onderwijsvergelijkingen. Die resultaten zijn inmiddels aanzienlijk teruggelopen, maar het land blijft een interessant voorbeeld van hoe anders je onderwijs kunt benaderen.

En toch knaagt er iets.

Want hoe meten we eigenlijk of onderwijs succesvol is?

Met PISA-tests. Wiskunde, lezen, wetenschappen. Allemaal waardevolle vaardigheden, daar niet van.

Maar wat meten we níét?

Of iemand gelukkig is. Of hij zijn talenten heeft ontdekt. Of hij zelfstandig durft te denken. Of hij iets kan bouwen. Of hij weet hoe hij met tegenslag moet omgaan. Of hij zijn passie heeft gevonden. Of hij de moed heeft om een gevestigde overtuiging compleet overboord te gooien.

We meten vooral wat we vooraf hebben besloten belangrijk te vinden.

En vervolgens gebruiken we die resultaten om te bewijzen dat ons onderwijs werkt.

Een prachtige cirkelredenering. We bepalen zelf de spelregels, houden zelf de score bij en feliciteren onszelf met het resultaat.

Maar zijn we daarmee ook maar één stap dichter gekomen bij de vraag wat een mens werkelijk nodig heeft om zich te ontwikkelen?

AI kan het onderwijs bevrijden. Of de indoctrinatie perfectioneren.

De volgende technologische revolutie komt eraan. AI, robotica, automatisering.

Voor het eerst beschikken we over technologie waarmee persoonlijke begeleiding op een ongekende schaal mogelijk wordt.

Stel je een kind voor dat gefascineerd is door sterrenkunde. Een persoonlijke AI-mentor helpt het om vragen te onderzoeken, experimenten te bedenken en contacten te leggen met mensen die werkelijk in dat domein actief zijn.

Morgen wil het kind weten hoe een drone vliegt. Prima. De AI helpt, een technicus begeleidt, en het kind gaat aan de slag.

Overmorgen ontdekt het muziek… Ook goed.

De AI kent de interesses en het ontwikkelingstraject van het kind, maar bepaalt niet welke richting het uit moet. Menselijke mentoren begeleiden mee, corrigeren fouten, brengen ervaring en empathie binnen en bewaken dat technologie geen nieuwe autoriteit wordt.

Want daar schuilt natuurlijk ook een gevaar.

Als we AI simpelweg inzetten om kinderen efficiënter door hetzelfde curriculum te jagen, hebben we helemaal niets opgelost.

Dan hebben we de indoctrinatiemachine alleen maar een krachtigere motor gegeven.

De technologie moet ten dienste staan van de mens. Niet andersom.

En wat als niemand straks nog móét werken?

Ons hele onderwijsmodel vertrekt nog altijd vanuit een economische noodzaak: je moet later werken om in je levensonderhoud te voorzien.

Maar wat als die noodzaak verdwijnt?

Ik verwacht dat AI en robotica op termijn een groot deel van onze materiële basisbehoeften kunnen vervullen. En erg goedkoop. Voeding, huisvesting, productie, transport, allerlei diensten.

Dat gebeurt natuurlijk niet vanzelf. Technologie kan evengoed leiden tot een ongeziene concentratie van macht en rijkdom.

Wie bezit de robots? Wie beheert de infrastructuur? Wie beslist wie toegang krijgt tot de opbrengsten?

Dat zijn cruciale maatschappelijke vragen.

Maar stel dat we die technologie daadwerkelijk inzetten om mensen te bevrijden van de verplichting om hun bestaan te verdienen.

Waarom zouden we kinderen dan nog opleiden om later veertig jaar een job uit te oefenen die ze misschien helemaal niet graag doen?

Waarom zouden we hen niet van jongs af aan helpen ontdekken wat ze met hun leven wíllen doen?

Misschien wil iemand muziek maken. Misschien zorgen voor anderen. Misschien filosoferen, uitvinden, reizen, onderzoeken of gewoon een tijdje helemaal niets produceren.

Waarom moet daar altijd een economische rechtvaardiging tegenover staan?

Een mens is toch meer dan zijn economische bruikbaarheid?

De samenleving als leeromgeving

Natuurlijk hoor ik de tegenwerpingen al.

Wat met kinderen die thuis geen goede begeleiding krijgen? Wat met misbruik? Wat met ongelijke kansen? Wat met kinderen die nergens belangstelling voor tonen?

Heel terechte vragen.

Ik beweer nergens dat ik een volledig uitgewerkt alternatief klaar heb liggen.

Maar waarom gaan we er automatisch van uit dat een gigantische overheidsstructuur de enige manier is om die problemen op te lossen?

In mijn visie wordt de samenleving zelf opnieuw veel nadrukkelijker verantwoordelijk voor de ontwikkeling van kinderen.

Ouders nemen hun rol op. Vakmensen delen hun kennis. Mensen die graag begeleiden, krijgen daarvoor de ruimte. Gemeenschappen organiseren toegang tot werkplaatsen, activiteiten en ervaringen.

Niet iedereen hoeft voltijds mentor te worden. Misschien begeleid je één kind een paar uur per week. Misschien laat je jongeren kennismaken met je vak. Misschien leer je iemand een instrument bouwen.

En terwijl je dat doet, leer je zelf ook. Je moet je kennis structureren, leren communiceren, luisteren en geduld ontwikkelen.

Leren werkt in twee richtingen.

Een beperkte coördinerende structuur kan ervoor zorgen dat kinderen toegang krijgen tot mogelijkheden, ook wanneer hun ouders die zelf niet kunnen aanbieden.

Er moeten mensen zijn die problemen signaleren, bemiddelen en ingrijpen wanneer kinderen worden verwaarloosd of uitgebuit. Bij ernstige situaties blijft wettelijke bescherming noodzakelijk.

Maar de overheid hoeft daarom nog niet te bepalen welke hoofdstukken een kind op zijn twaalfde moet kennen.

De gemeenschap moet kinderen beschermen en mogelijkheden bieden. Niet hun nieuwsgierigheid administreren.

Nee, ik heb niet alle wijsheid in pacht

Ik weet dat mijn voorstel nogal wat gaten bevat.

Hoe organiseer je dit op grote schaal? Hoe voorkom je dat kinderen uit welgestelde gezinnen veel meer mogelijkheden krijgen? Hoe garandeer je veiligheid? Hoe ga je om met mensen die extra ondersteuning nodig hebben? Hoe voorkom je dat bedrijven kinderen alsnog als goedkope arbeidskrachten gebruiken?

Daar moet ernstig over worden nagedacht.

En waarschijnlijk zijn er mensen die veel betere antwoorden kunnen bedenken dan ik.

Maar dat is geen argument om het huidige systeem als vanzelfsprekend te blijven beschouwen.

Het merkwaardige is dat we bij ieder radicaal alternatief onmiddellijk eisen dat alle mogelijke problemen vooraf opgelost zijn.

Terwijl we bij het bestaande systeem blijkbaar bereid zijn om generatie na generatie dezelfde tekortkomingen te aanvaarden. Onder het mom van “realisme”.

Ik noem het criminele intellectuele luiheid.

Ik geloof niet meer in eindeloos hervormen. Niet nog een nieuw leerplan, een extra vak, een aangepaste eindterm of een zoveelste minister die zijn stempel op het onderwijs wil drukken.

Je kunt een oude machine blijven oplappen tot er geen oorspronkelijk onderdeel meer in zit. Maar als het uitgangspunt verkeerd is, blijft het een verkeerde machine.

Dan moet je durven slopen.

Niet de mensen. Niet de kennis. Niet de nieuwsgierigheid. Niet de waardevolle relaties.

Wel het instituut dat zichzelf onmisbaar heeft verklaard.

En wat als we morgen gewoon stoppen?

Ik kijk terug op mijn 60.000 uur onderwijs en vraag me af hoeveel daarvan werkelijk nodig was.

Natuurlijk waren sommige uren waardevol. Natuurlijk heb ik dingen geleerd. Mensen ontmoet. Ervaringen opgedaan.

Maar daarvoor hoef je verdikke toch niet meer dan twintig jaar in een schoolsysteem te zitten?

Wat mij vooral bezighoudt, is hoeveel ik had kunnen ontdekken als ik die tijd anders had mogen besteden.

Hoeveel beroepen ik had kunnen verkennen. Hoeveel dingen ik had kunnen bouwen. Hoeveel fouten ik had kunnen maken. Hoeveel sneller ik had kunnen ontdekken wat werkelijk bij me paste.

En vooral: hoeveel minder ik later had moeten afleren.

Ik ben 58. Ik ben nog altijd nieuwsgierig. Ik experimenteer, leer, bouw, verander van mening en ontdek voortdurend nieuwe interesses.

Misschien is dat wel de essentie van leren.

Niet het vullen van een hoofd met antwoorden op vragen die nooit gesteld werden.

Maar het levend houden van de drang om zelf vragen te stellen.

Dus misschien moeten we ophouden met vragen hoe we onze scholen kunnen verbeteren.

Misschien moeten we eindelijk de veel ongemakkelijkere vraag durven stellen:

Wat zou er gebeuren als we morgen massaal besluiten onze kinderen niet langer naar school te sturen, maar samen een wereld bouwen waarin ze eindelijk écht mogen leren?

En misschien nog belangrijker:

Waar zijn we eigenlijk zo bang voor?

Schaf die verdomde scholen toch gewoon af!

About me

I’ve spent more than 25 years working at the intersection of business, technology, ERP, digital ecosystems, drone development and entrepreneurship.

Today I work fully remote, one to one, with founders and owners who want fewer options and better decisions.

You may want to check me out on LinkedIn:

Contact

Reach out for tailored strategic trajectories

raf@rafaelgonnissen.eu

+34 620 14 8117
+32 495 58 71 72

© All rights reserved.